از نيكى كه از او به غير رسد آن را كم شمارد ، و همهء مردمان را از خود بهتر داند ، و در پيش خود چنين داند كه او از همه ايشان بدتر است و اين ، كمال عقل است . اى هشام ، به درستى كه عاقل ، دروغ نمىگويد و هر چند كه خواهش او در آن باشد . اى هشام ، هر كه را مروت و جوان‌مردى نيست ، دين ندارد و هر كه را عقل نيست ، مروت ندارد . و به درستى كه بزرگ‌ترين مردم ، از روى قدر و مرتبه و منزلت ، آن است كه در دنيا از براى خويش مرتبه و جاه و منزلتى نبيند . بدانيد و آگاه باشيد كه تنهاى شما را بهايى نيست ، مگر بهشت ، پس آنها را به جز بهشت مفروشيد . اى هشام ، به درستى كه امير المؤمنين عليه السلام مىفرمود كه : از نشانهء عاقل اين است كه سه خصلت در او باشد : جواب دهد هر گاه از او سؤال شود ، و حرف زند هرگاه گروه مردم از سخنى كه به گفتن آن احتياج افتاده باشد ، درمانده باشند ، و اشاره كند به آن رأى كه صلاح اهل او در آن باشد . پس هر كه چيزى از اين خصلت‌هاى سه‌گانه در او نباشد ، احمق است . و امير المؤمنين عليه السلام مىفرمود كه : در صدر مجلس ننشيند ، مگر مردى كه اين سه خصلت يا يكى از اينها در او باشد . پس هر كه چيزى از اينها در او نباشد و در صدر نشيند ، احمق است . و حضرت حسن بن على عليه السلام فرمود : چون حاجت‌هاى خويش را طلب نماييد ، آنها را از اهل آن طلب كنيد . به آن حضرت عرض شد : اى فرزند رسول خدا ، اهل آنها كيانند ؟ فرمود : آنانند كه خدا قصه فرموده در كتاب خويش و ايشان را ياد نموده و فرموده : « إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ » « 1 » » . حضرت فرمود كه : « ايشان ، صاحبان عقل‌هايند » . « حضرت على بن الحسين عليه السلام فرمود كه : هم‌نشينى با نيكوكاران ، به سوى صلاح مىخواند ، و ادب علما و دانايان را به جا آوردن ، باعث زيادتى عقل است . فرمان بردارى واليان كه عادل باشند ، كمال عزت است . و زياد كردن مال به تجارت يا زكات دادن ، كمال جوان مردى است . و راه حق نمودن به آن‌كه مشورت كند ، اداى حق نعمت پروردگار است . و بازداشتن آزار خويش از مردم ، از كمال و آسايش تن در آن است در دنيا و آخرت . اى هشام ، به درستى كه عاقل ، حديث نمىكند با آن كس كه مىترسد كه او را به دروغ نسبت دهد ، و سؤال نمىكند از كسى كه مىترسد كه او را منع كند ، و آنچه را كه قدرت بر آن

--> ( 1 ) . رعد ، 19 .